Het woonhuis aan de Vondelkade 1 te Heemstede behoort tot de vroege bebouwing der Dichters- en Vogelbuurt, het stadsdeel dat in het eerste kwart der twintigste eeuw verrees langs de oevers van de Houtvaart. Het pand werd opgetrokken in 1928–1929 als deel van een twee-onder-één-kapwoning, tezamen met het belendende nummer 3, op een kavel gelegen aan het water dat van oudsher Haarlem verbond met de duinstreek. Tuinarchitecte C. Wenniger-Mulder was een der eerste bewoonsters en vestigde aldaar tevens haar practijk.
Bouwgeschiedenis
De bouwvergunning voor de twee-onder-één-kapwoning aan de Vondelkade 1 en 3 werd verleend in 1928 door de gemeente Heemstede. Het ontwerp betrof twee geschakelde villa's in baksteen, gesitueerd op een kavel langs de Houtvaart. De bouwer was J. van der Pot & Co., een aannemersbedrijf dat in die jaren verscheidene woningen in Heemstede realiseerde. Het officiële bouwjaar volgens de Basisregistratie Adressen en Gebouwen is 1929.
De woning betreft een twee-onder-één-kapwoning met een gebruiksoppervlakte van 251 m² op een perceel van 400 m² (kadastrale referentie B6865). De woningen werden opgetrokken in een sobere, doch degelijke stijl die kenmerkend is voor de late jaren twintig: regelmatige gevelindeling, baksteenmetselwerk en een traditionele kapconstructie. De ligging aan het water verleent het pand een bijzonder karakter, met zicht op de Houtvaart en de daarachter gelegen polders.
De verbouwing van 2002
In 2002 werd eene ingrijpende verbouwing uitgevoerd. De begane grond werd opnieuw ingedeeld, eene nieuwe keuken aangelegd en verscheidene wijzigingen aangebracht aan de raampartijen en gevelelementen. De bouwtekeningen uit dat jaar getuigen van eene modernisering die het wooncomfort wezenlijk heeft verbeterd, zonder het oorspronkelijke karakter der woning geheel teniet te doen.
„Mevrouw Wenniger-Mulder, Vondelkade 1, Heemstede. Tuinarchitecte. Ontwerpen en aanleg van tuinen.”
Archiefmateriaal
Bouwtekeningen
Dubbel woonhuis, 1928
Beeldmateriaal
Bewonersgeschiedenis
C. Wenniger-Mulder, tuinarchitecte (1929–ca. 1940)
De eerste bewoonster van het pand aan de Vondelkade 1 was mevrouw C. Wenniger-Mulder, van beroep tuinarchitecte. Zij betrok de woning kort na de oplevering in 1929 en oefende vandaar haar practijk uit. In de Eerste Heemsteedsche Courant adverteerde zij met het ontwerp en den aanleg van tuinen. Haar verblijf aan de Vondelkade duurde tot omstreeks 1940, waarna het pand korte tijd bewoond werd door mej. J.S. Wenniger, vermoedelijk eene verwante.
Chronologisch Overzicht
Vondelkade 1 en omgeving; van de Houtvaart en open polderland tot de Dichtersbuurt van heden
Historische context van de straat
De Vondelkade en de Houtvaart
De Vondelkade grenst aan de Houtvaart, het kanaal dat van oudsher Haarlem verbond met het duingebied. De vaart diende oorspronkelijk voor het transport van hout uit de duinen naar de stad. In den loop der negentiende eeuw verloor het kanaal zijn transportfunctie, doch bleef het als waterloop bepalend voor het aanzien der aangrenzende straten.
De straat is vernoemd naar Joost van den Vondel (1587–1679), den dichter wiens naam past bij het karakter der Dichters- en Vogelbuurt. De buurt verrees grotendeels in het eerste kwart der twintigste eeuw, toen de gemeente Heemstede de gronden langs de Houtvaart uitgaf voor woningbouw. Het resultaat was een woonwijk van villa's en heeren huizen, gelegen aan brede kaden langs het water. De wijk valt bestuurlijk onder Heemstede west van de spoorbaan.
De verbreding van 1929
Kort na de bouw van het pand aan de Vondelkade 1, in 1929, verbreedde de gemeente de Houtvaart nabij de Vondelkade. Dit geschiedde ten behoeve van de waterhuishouding en de verbetering van het vaarverkeer. Het dossier betreffende deze verbreding berust in het Noord-Hollands Archief (inv. 417).
De omgeving: Camphuysenlaan en P.C. Hooftkade
De Vondelkade maakt deel uit van een samenhangend geheel van straten die langs de Houtvaart en de aangrenzende waterlopen zijn gelegen. De P.C. Hooftkade ligt in het verlengde en deelt het karakter van kadewoningen aan het water. De Camphuysenlaan, eveneens in de Dichtersbuurt, herbergt vergelijkbare woningen uit dezelfde bouwperiode.
Uit eene foto in het Noord-Hollands Archief (inv. 613, 1980) is de herberg „de Haringbuys” zichtbaar, gelegen in de nabijheid der Vondelkade. Dit establissement herinnert aan de historie der buurt vóór de verkaveling tot woonwijk.
De Vondelkade vormde weleer de grens tusschen Heemstede en Aerdenhout. Oud-bewoners herinneren zich het schaatsen op de bevroren Houtvaart en het varen in kano's langs de kade. De markante Italiaanse populier op den hoek bij de Camphuysenlaan gold jarenlang als herkenningspunt der buurt, totdat de boom werd gerooid.
Topotijdreis
Het is eenieder mogelijk de historische gedaantewisseling der omliggende gronden eener nadere inspectie te onderwerpen. Door middel van de tijdschuif kan men de topografische kaarten, welke hunnen oorsprong vinden in het jaar 1815 en reiken tot aan het heden, in chronologische volgorde aanschouwen.
Tot Besluit
Het woonhuis aan de Vondelkade 1 te Heemstede is getuige geweest van de gedaantewisseling der Dichtersbuurt: van open polderland langs de Houtvaart tot de woonwijk die zij thans is. Tuinarchitecte C. Wenniger-Mulder behoorde tot de eerste bewoonsters en bracht van hieruit haar ontwerpen voor tuinen in de omgeving tot stand. Nadien huisvestte het pand gezinnen van uiteenloopende achtergrond, van den assuradeur en den commissionair in effecten tot den directeur-uitgever.
Dit dossier documenteert de bouwgeschiedenis, de bewonerslijn en de historische context van het pand, opdat deze kennis bewaard blijft voor toekomstige eigenaren en voor eenieder die belangstelling koestert voor de gebouwde omgeving van Heemstede.
Dit dossier wordt bij verkoop aan de nieuwe eigenaar overgedragen, als eerbetoon aan het pand en als basis voor de volgende honderd jaar.
Bronnenverantwoording
Dit dossier is samengesteld op grondslag van eigen onderzoek, openbare registraties en historische bronraadpleging. De tekst is redactioneel samengesteld door het Heemsteedsch Woningbureau en berust op analyse en herschrijving dier bronnen.
(Nadere inzage in de bronnen geschiedt enkel op aanvraag.)
Overige bronnen en historische documentatie
Betreffende het Noord-Hollandsch Archief
Naast de reeds door het bureau uitgevoerde recherche in de openbare registers, wordt den lezer gewezen op de aanwezigheid van diverse aanvullende bronnen. Deze bescheiden berusten in de depots van het Noord-Hollandsch Archief, alwaar zij voor eenieder ter inzage beschikbaar zijn. Hoewel deze stukken niet standaard integraal door het bureau worden bestudeerd, kunnen zij van onschatbare waarde zijn voor eenieder die eene volledige geschiedschrijving des huizes wenscht.
Mocht bij den lezer de wensch bestaan dat het bureau deze bronnen nader ontsluit, of indien advies benoodigd is bij een archiefbezoek voor de inzage van physieke stukken, dan verklaart het Heemsteedsch Woningbureau zich gaarne bereid hierbij van dienst te zijn.
(Nadere inzage in de bronnen geschiedt enkel op aanvraag.)
Resultaten der archief-recherche
Onderstaande titels en inventarisstukken zijn specifiek voor het onderhavige object en de Vondelkade aangetroffen. Het betreft in totaal 5 inventarisstukken.
| Inv. 203 nr. 291 | Vondelkade vanaf P.C. Hooftkade | 1932-09-17 · openbaar |
| Inv. 417 | Dossier verbreden Houtvaart nabij Vondelkade | 1929 · openbaar |
| Inv. 613 | Nabij de Vondelkade, herberg de Haringbuys | 1980-02 · openbaar |
| Inv. 18442 | Hupkens, P.C. Hooftkade en Vondelkade | 1932 · openbaar |
| Inv. 18497 | Sleding, Amsterdam – Vondelkade | 1943 · openbaar |
Historische Waardebepaling
Iedere waardebepaling vindt hare fundeering in de bestudeering van ruim 15 archiefbronnen: van bouwdossiers uit het Noord-Hollands Archief en kadastrale bescheiden, tot CBS-microdata, historische courantartikelen en eene degelijke architectuuranalyse. Men verwerft hiermee geen standaard vergelijkingsrapport, doch eene gedegen onderbouwing welke de uitzonderlijke positie van de wooning in de straat en de buurt onomstootelijk documenteert.
ABCD – Automatisch Beter