Historische beelden
De Binnenweg en de Raadhuisstraat vormen samen het historische hart van Heemstede. Wat begon als een smalle landweg met spaarzame lintbebouwing, groeide in de loop van de negentiende en twintigste eeuw uit tot het belangrijkste winkelgebied van de gemeente. Langs deze as verrezen postkantoren, banken, winkels en een bioscoop. Vandaag de dag herinneren diverse gemeentelijke monumenten aan die ontwikkeling.
De Binnenweg is een van de oudste wegen van Heemstede. De Erfgoedvisie van de gemeente noemt de weg in één adem met het Oude Slot, wandelbos Groenendaal en de Herenweg als structuren die het karakter van Heemstede bepalen. Van oorsprong liep de Binnenweg als onverharde verbinding van Haarlem zuidwaarts richting Bennebroek. Het gedeelte ten zuiden van de IJzeren Brug (bij de kruising met de Kerklaan) heette eveneens Binnenweg; pas later kreeg dit deel de naam Raadhuisstraat.
In het laatste kwart van de negentiende eeuw bestond de bebouwing langs deze route nog uit bedrijfjes, werkplaatsen, eenvoudige woningen, stallen en schuren. Het monumentenrapport beschrijft de straat in die periode als een lint met spaarzame bebouwing. Een van de weinige goed bewaard gebleven panden uit die tijd is het woonhuis op Raadhuisstraat 42, gebouwd in 1875 in opdracht van veehouder Ernst van Beusekom. Dit pand staat op de hoek van de Raadhuisstraat en de Havenstraat en is een van de schaarse voorbeelden van de oorspronkelijke dorpsbebouwing.
Een belangrijk markeringspunt was de IJzeren Brug over de Blekersvaart. Bij deze brug stond al voor 1894 een herberg genaamd De 1ste Aanleg, waar beurtschippers die met zand en wasgoed naar Amsterdam voeren, voor het eerst konden aanleggen. In 1894 werd op deze plek het huidige pand gebouwd als slijterij, naar ontwerp van de Haarlemse architect W.F. Doeglas. Sindsdien is het café een vast onderdeel van het straatbeeld op de hoek van de Raadhuisstraat en de Kerklaan.
De bouw van het raadhuis in 1906, ontworpen door de architecten J.Th.J. Cuypers, J. Stuyt en J.Th.A. Etmans, markeerde een keerpunt. Het gedeelte van de Binnenweg ten zuiden van de IJzeren Brug kreeg de naam Raadhuisstraat. Cuypers en Stuyt waren tevens verantwoordelijk voor het Uitbreidingsplan van 1908–1912, dat Heemstede moest omvormen tot een moderne forensengemeente naar het ideaal van Engelse tuinsteden.
Met de groei van de bevolking nam het aantal winkels in de Raadhuisstraat toe, vooral na de Eerste Wereldoorlog. Het monumentenrapport noemt de Raadhuisstraat voor 1906 nog gewoon een deel van de Binnenweg, de oude hoofdweg van Haarlem naar Heemstede. Het eerste post- en telegraafkantoor aan de Raadhuisstraat (nr. 27) was al in 1889 geopend, ontworpen door Johannes Wolbers. Toen de gemeente verder uitbreidde, verrees in 1922 een nieuw postkantoor (nr. 22) aan de overkant, ontworpen door Joseph Cuypers en zijn zoon Pierre, in Amsterdamse Schoolstijl. Beide postkantoren zijn tegenwoordig gemeentelijke monumenten.
In het interbellum vestigden zich steeds meer winkeliers langs de as. In 1910 werd op nr. 28 een slagerij gebouwd met een opvallende voorgevel in siermetselwerk en een gebeeldhouwde koeienkop boven de ingang. Dit pand, de voormalige Vleeschhouwerij, is nu een gemeentelijk monument. In 1912 startte op nr. 87 de Heemsteedsche StoomBoek- en Handelsdrukkerij, herkenbaar aan de groen geglazuurde baksteen en het decoratieve tegelwerk in het portiek. De kruidenierswinkel J. Zijlstra Hz op nr. 49, gebouwd in 1930, valt op door de omlijsting van geglazuurd sieraardewerk in art-decostijl. Na restauratie in 2016 wonnen de initiatiefnemers de David Eliza erfgoedprijs.
De tram die vanuit de Raadhuisstraat door de Valkenburgerlaan reed, versterkte de functie van het centrum als knooppunt. Tussen het raadhuis en de haven ontstond vanaf de jaren twintig een woonbuurt met vrije woonhuizen en geschakelde middenstandswoningen.
De Binnenweg en Raadhuisstraat tellen samen een opmerkelijk aantal monumentale panden. Naast de gemeentelijke monumenten langs de Raadhuisstraat bevinden zich aan de Binnenweg enkele opvallende gebouwen uit de wederopbouwperiode.
Het Post- en Telegraafkantoor op Binnenweg 160 werd in 1958–1959 gebouwd naar ontwerp van Dick Greiner, een landelijk bekende architect die onder meer projecten realiseerde in het Amsterdamse Betondorp. Het gebouw kenmerkt zich door grote gewapend betonnen portalen, lichtgeel metselwerk en kozijnen van het exotische hout Afzelia Cameroun. De publiekshal kreeg een interieur met donkere grenenhouten betimmering, lichtkoepels in perspex en een balustrade met blauw glasmozaïek. De PTT liet het pand voorzien van toegepaste kunst: een bronzen sculptuur van Carel Kneulman aan de voorgevel, muurschilderingen van Jan Meyer en een glasraam van Mechtilt Meyer. Het tuinontwerp was van de bekende tuinarchitecte Mien Ruys.
Het bankgebouw op Binnenweg 61–65 werd rond 1967–1968 gebouwd in opdracht van de Coöperatieve Raiffeisenbank, naar ontwerp van het Rotterdamse bureau Maaskant Van Dommelen Kroos ir Senf Architecten. Dit bureau gold in de wederopbouwperiode als een van de toonaangevende architectenbureaus van Nederland. Het gebouw bevat vier lagen: een bankfunctie op de begane grond en achttien appartementen daarboven. De trap- en liftschacht op de hoek met de Kastanjelaan is een toonbeeld van minimalistisch-modernistische vormgeving. Dankzij de ligging in het hart van het Heemsteedse winkelgebied heeft het gebouw een hoge situationele waarde.
Het Minervatheater op Binnenweg 28–30 opende in 1951, ontworpen door W. Ph. van Harreveld uit Haarlem. In 2003–2004 werd het omgebouwd tot winkel en appartementen. Aan de Binnenweg 161 verrees rond 1963–1964 een supermarkt met bovenwoning voor Albert Heijn, naar ontwerp van J. Brouwer uit Aerdenhout.
In de naoorlogse decennia onderging het centrum verdere veranderingen. Eind jaren zestig verrezen vlak achter de Raadhuisstraat de eerste galerijflats van de Provinciënwijk, een breuk met de kleinschalige dorpsbebouwing die het gebied tot dan toe kenmerkte.
De Erfgoedvisie van 2025 benadrukt dat de geschiedenis van Heemstede zichtbaar blijft in gebouwen, gebieden en structuren, en noemt de Binnenweg expliciet als een van de wegen die het karakter van de gemeente mede bepalen. De gemeente wil dit erfgoed beschermen, benutten en behouden voor toekomstige generaties. Naast het bestaande instrument van het gemeentelijk monument worden nieuwe beschermingsvormen ingevoerd, zoals het karakteristiek bouwwerk, het beschermd dorpsgezicht, het karakteristiek gebied en de waardevolle structuur. Voor de periode tot en met 2030 staat een inventarisatie op het programma.
De Binnenweg en Raadhuisstraat zijn niet louter winkelstraten. Ze zijn een doorsnede van twee eeuwen bouwgeschiedenis, van de dorpswoning van Van Beusekom uit 1875 tot het modernistische bankgebouw van Maaskant uit de jaren zestig. De monumentale winkelpuien, de postkantoren en het raadhuis vertellen samen het verhaal van een dorp dat uitgroeide tot een welvarende forensengemeente, zonder zijn dorpse karakter volledig te verliezen.
De historie van een pand reikt verder dan louter het stichtingsjaar. Voor elk te verkoopen object vervaardigt dit bureau een levend dossier: eene nauwgezette bundeling van bouwhistorie, archiefbronnen alsmede de actueele waarde in het hoogere segment.
Indien een eigenaar eene verkoop overweegt en de volledige achtergrond des huizes wenscht te doorgronden, kan daartoe een oriënteerend onderhoud worden aangevraagd.
ABCD – Automatisch Beter